PIH

PIH: Polscy pallotyni pomagający Żydom w czasie II wojny światowej

Ks. Stanisław Suwała SAC (1914 – 1992; na zdjęciu), w okresie okupacji Rzymu przez Niemców przerwał swoje studia i zaangażował się w działalność wielu instytucji społecznych, a szczególnie współpracował z rzymskim oddziałem Dzieła św. Rafała (Towarzystwo św. Rafała, Associatio Sancti Raphaelis). Była to organizacja katolików niemieckich, powstała w 1871 r., zajmująca się opieką nad emigrantami i uchodźcami, prześladowanymi z racji politycznych lub rasistowskich; od 1920 r. sekretariat generalny Dzieła prowadzili pallotyni niemieccy w Hamburgu. Po rozwiązaniu Dzieła w Niemczech przez władze hitlerowskie, działało ono intensywnie we Włoszech. Od 1940 r. jego centrum mieściło się w domu generalnym Stowarzyszenia, a jego działalność koordynował ks. Anton Weber SAC (†1998), prokurator generalny Stowarzyszenia. Do jego współpracowników należeli m.in. w Rzymie ks. Suwała i ks. Giancarlo Centioni SAC (†2012), a w Lizbonie ks. Wojciech Turowski SAC. Stowarzyszenie pomagało uchodźcom różnych narodowości, bez względu na język, rasę czy religię, a przede wszystkim Żydom i Polakom. Przeprowadzano w tajemnicy i bez rozgłosu tysiące akcji miłosierdzia chrześcijańskiego, narażając siebie i swoich najbliższych na niebezpieczne represje ze strony władz niemieckich za zajmowanie się prześladowanymi. Pomoc dotyczyła zarówno spraw materialnych, jak i duchowych. Większość tych ofiar materialnych pochodziła ze Stowarzyszenia. W latach 1940-44 udzielono pomocy 25 tys. ludzi, z których 2 tys. wyjechało do Ameryki Północnej lub Południowej (w tej liczbie było 1500 Żydów). W działalności konspiracyjnej współpracowali z ks. Suwałą wszyscy polscy księża, zakonnice i zakonnicy w Rzymie, różne przedstawicielstwa dyplomatyczne (ambasada Chile, ambasada polska, mieszcząca się od wybuchu wojny na terenie państwa watykańskiego, nuncjatura przy rządzie włoskim, delegat polskiego rządu w Londynie) i PCK w Rzymie.

W Lizbonie ks. Wojciech Turowski SAC (1894 – 1959), jako kierownik Dzieła św. Rafała, prowadził działalność na rzecz tysięcy uchodźców: duchownych, świeckich i Żydów, ofiar prześladowania hitlerowskiego i faszyzmu Mussoliniego, umożliwiając im przedostanie się do Ameryki lub krajów neutralnych.

Ks. Walerian Pączek SAC (1909 – 2001), jako członek Żegoty (Rada Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu RP na Kraj), był zaangażowany w dostarczanie fałszywych dokumentów tożsamości warszawskim Żydom. Przechowywał pięć żydowskich rodzin na trzecim piętrze pallotyńskiego domu przy ul. Długiej w Warszawie.

Ks. Franciszek Pauliński SAC (1901 – 1943), rektor domu przy ul. Długiej w Warszawie, przewodniczący Komisji Duchowieństwa, działającej w Departamencie Wyznań Delegatury Rządu, ukrywał Polaków i Żydów zagrożonych aresztowaniem, prowadził akcję charytatywną, dostarczając im żywność, dokumenty i dewocjonalia. Czynnie i ofiarnie uczestniczył w ratowaniu dzieci żydowskich.

Ks. Wiktor Bartkowiak SAC (1911 – 1975), kapelan obozu przejściowego na ul. Skaryszewskiej w Warszawie, miał duże zasługi w ratowaniu Żydów, zaopatrując ich w dewocjonalia, a nawet w wodę utlenioną do rozjaśniania włosów.

W czasie okupacji ks. Józef Szykowski SAC (1908 – 1945), rektor domu na Pradze, pomagał ludziom zagrożonym, m.in. Żydom, wydostając ich z obozu przejściowego przy ul. Skaryszewskiej (obóz utworzony w 1942 r. w budynku gimnazjalnym), ułatwiając im ucieczkę lub przechowując ich. W tym celu kwestował, zbierając pieniądze po bazarach warszawskich na pomoc dla więźniów i na przekupywanie strażników obozowych. Ważnym miejscem pracy było schronisko miejskie „Polus” z 2000 ludzi bezdomnych, gdzie prowadził wraz z innymi księżmi akcję charytatywną i duszpasterską.

Ks. Jan Młyńczak SAC (1913 – 2001) w czasie wojny opiekował się dziećmi na Pradze, także żydowskimi, zwłaszcza w pobliskim schronisku dla biednych w „Polusie”.

Ks. Jan Stefanowski SAC (1913 – 1987) w czasie II wojny światowej działał w Warszawie jako kapelan zakładu wychowawczego, opiekując się dziećmi żydowskimi, ratowanymi z getta.

Br. Antoni Kaczmarczyk SAC (1906 – 1942?) został aresztowany przez Niemców w 1942 i wysłany wraz z innymi do okolicznych lasów w Bronnej Górze k. Berezy Kartuskiej, do grzebania przywiezionych i rozstrzelanych tu Żydów z gett w Brześciu n. Bugiem, Berezie, Janowie, Kobryniu i Horodeczu (od maja do listopada 1942 r. zginęło tu ok. 50 tys. ludzi). Po zakończeniu tej akcji wszyscy przymuszeni robotnicy zostali rozstrzelani przez Niemców 28 grudnia 1942 r.

W czasie II wojny światowej Stanisław Zyglewicz (1931 – 2016, w 1950 wstąpił do pallotynów) był świadkiem, jak jego rodzice dawali schronienie i nocleg rodzinom żydowskim z okolic Ostrowa. Stanisław, jako dwunastoletni chłopiec, widział swego ojca ustawionego w szeregu, z którego Niemcy wybierali co dziesiątą osobę na stracenie, w ramach represji, za pomoc udzielaną Żydom i partyzantom.

Ks. Stanisław Tylus SAC


Warto dołączyć

Warto wiedzieć

Warto posłuchać

Warto wspomóc

Jak do nas trafić