Prowincja Chrystusa Króla

Unexpectedly tzn. nie-oczekiwanie?

Nieczęsto zdarza się, aby trzech przyszłych Błogosławionych (z których dwóch jest już ogłoszonych Świętymi) przebywało równocześnie w tym samym miejscu i czasie. Wprawdzie nie doszło wtedy do ich wspólnej rozmowy, ale był to moment historyczny (na swój sposób) dla każdego z nich. O kim mowa?
Zacznijmy od najstarszego z nich. Był nim Jan Maria (właśc. Giovanni Maria), który miał wówczas niespełna 55 lat. Ten włoski duchowny rzymskokatolicki i tercjarz franciszkański w latach 1832–1846 pełnił funkcję biskupa Imoli, a 16 czerwca 1846 roku został obrany 255. papieżem Kościoła powszechnego.
Drugi, niespełna 52-letni Wincenty (właśc. Vincenzo), był rzymskim księdzem, tercjarzem franciszkańskim oraz założycielem Pobożnego Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego.
Trzecim był natomiast Jan Henryk (właśc. John Henry), mający wówczas prawie 46 lat. Ten były angielski duchowny anglikański, filozof, teolog i pisarz zasłynął jako jeden z liderów ruchu oksfordzkiego.
Do ich ‘spotkania’ doszło wieczorem, w środę 13 stycznia 1847 roku, w Rzymie, w kościele Sant’Andrea della Valle. Był to ostatni dzień Oktawy Epifanii tegoż roku. Od 1836 organizował ją w Rzymie Vincenzo. Tamtego wieczoru, wśród uczestników, był nawrócony na katolicyzm i przygotowujący się do święceń John Henry. Już 11 stycznia wysłuchał on tam kazania Ojca Ventury i wrócił – tym razem na zakończenie obchodów[1]. Żaden z nich (i raczej nikt z pozostałych uczestników nabożeństwa) nie spodziewał się natomiast zobaczyć tam Jana Marii. A jednak: wybrany niespełna 7 miesięcy wcześniej Papieżem, Giovanni Maria Mastai Ferretti (Pius IX) pojawił się tamtego wieczora nieoczekiwanie w majestatycznej bazylice rzymskiej.
Tak o tym napisał, kopiując dziennik przyjaciela, John Henry Newman: „Byliśmy w Chiesa Nuova. Potem w Sant’Andrea, gdzie słuchałem Papieża, głoszącego nieoczekiwanie [unexpectedly]. Ogromny kościół wypełniony po brzegi – ludzie w przeważającej mierze bardzo pobożni”[1]. Wtórował mu anonimowy autor włoski: „Tego dnia w kościele zebrało się również wielu wiernych, aby wysłuchać słynnego kaznodziei, ale nikt nie mógł sobie wtedy nawet wyobrazić, że jego słowa mogłyby być zastąpione słowami Najwyższego Pasterza”[2].
Pius IX uczynił tak, chcąc uczestniczyć w zakończeniu Oktawy oraz obawiając się niepotrzebnego zamieszania (pomny manifestacji poparcia na Kwirynale z 1 stycznia), które mogłoby się pojawić, gdyby przybył tam oficjalnie[3]. W zakrystii pozdrowił don Vincenzo Pallottiego, a następnie ukazał się zebranym przy pulpicie kaznodziei. W wygłoszonym kazaniu wezwał do pozbycia się wad związanych z obrażaniem Boga językiem (bluźniąc Imieniu Bożemu, zamiast go chwalić) oraz życiem w rozwiązłości – zalecając post i modlitwę jako środki zaradcze. Następnie, w modlitwie, zwrócił się wprost do Jezusa Chrystusa, prosząc o nawiedzenie „tej winnicy, której niegodny został wybrany Jego wikariuszem i opiekunem”. Na zakończenie – upraszając błogosławieństwa i pokoju dla świata – udzielił apostolskiego błogosławieństwa[4].
Przy tej okazji miała narodzić się także pewna historia: gdy celebracja dobiegła końca i Papież dowiedział się, że rozdano 5.000 komunii – był zdumiony. Pallotti pozostawał natomiast „zadumany” i opowiedział mu o licznych grzechach, które popełniano. W tej sytuacji papież pozwolił sobie nawet na żart: „Mówiłem, że don Vincenzo będzie zrzędzić”[5]. Ich relacje były zatem bardzo zażyłe.
Wydaje się, że Newman spotkał osobiście jeszcze tylko raz Pallottiego (5 czerwca 1847 r.)[5], albowiem, kiedy powrócił do Rzymu ponownie 12 stycznia 1856 r., Pallotti już nie żył. Piusa IX widział już wcześniej (29 października 1846 r. słuchał Jego Mszy u Św. Piotra; 9 listopada tr. uczestniczył w ceremonii objęcia katedry na Lateranie); osobiście zaś spotkał go pierwszy raz 22 listopada 1846 r.[6], a ostatnie dwa razy – 25 stycznia i 3 lutego 1856 r.[7]. Pius IX upoważnił Newmana do zakładania oratoriów w Anglii oraz – w razie potrzeby – do modernizowania reguły św. Filipa. Pallotti znał księcia Mastai Ferretti jako młodzieńca (być może już od 1815/16 roku)[8], ale spotykał go także jako Piusa IX, i to regularnie, aż do ostatniego ich spotkania – 6 kwietnia 1848 roku[9].
Pontyfikat Piusa IX potrwał do 7 lutego 1878 r., czyli 31 lat, 7 miesięcy i 21 dni, co czyni go najdłuższym udokumentowanym w historii (nie licząc św. Piotra). Papież ogłosił dwa kluczowe dogmaty: o Niepokalanym Poczęciu Maryi (1854) oraz o nieomylności papieskiej w sprawach wiary i moralności (1870, Sobór Watykański I). Zmarł w Watykanie. 3 września 2000 r., wraz z Janem XXIII, został beatyfikowany przez Jana Pawła II. Wspomnienie liturgiczne Piusa IX obchodzone jest 7 lutego.
Wincenty Pallotti zmarł 22 stycznia 1850 r. Integralną częścią jego najważniejszego dzieła – Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego – są świeccy świadomi swego powołania do apostolstwa, księża i bracia pallotyni oraz siostry pallotynki. Został beatyfikowany przez Piusa XII 22 stycznia 1950 r., a ogłoszony świętym oraz patronem Unii Misyjnej Kleru przez Jana XXIII 20 stycznia 1963 r. Nazywany jest apostołem Rzymu, a jego wspomnienie liturgiczne przypada 22 stycznia.
John Henry Newman COr przyjął święcenia kapłańskie w Kościele rzymskokatolickim 30 maja 1847 r. i został filipinem. Jako czołowy przedstawiciel anglokatolicyzmu, otrzymał godność kardynalską od Leona XIII 12 maja 1879 r. Zmarł 11 sierpnia 1890 r. w Edgbaston. Został beatyfikowany 19 września 2010 r. przez Benedykta XVI, a kanonizowany 13 października 2019 r. przez papieża Franciszka. 1 listopada 2025 roku, papież Leon XIV ogłosił go Doktorem Kościoła. Wspomnienie liturgiczne świętego obchodzone jest 9 października.
Nawet jeśli spotkanie tych trzech mężów Kościoła z 13 stycznia 1847 roku było całkowicie nieoczekiwane i niebezpośrednie, to dziś możemy wierzyć, że spotkali się oni wszyscy osobiście… w niebie.

Ks. mgr lic. Piotr Bełczowski SAC – Pallotyński Instytut Historyczny

Foto: Pius IX głosi kazanie w Sant’Andrea della Valle (Piroli Tommaso[?]) w: Ranocchini Giuseppe, Vincenzo Pallotti e l’Ottavario dell’Epifania, Roma, Edizioni dell’Apostolato Cattolico, [1947], str. 23.

[1] Por. Letters and diaries of John Henry Newman, Ker Ian Turnbull – Gornall Thomas (red.), XII Rome to Birmingham: January 1847 to December 1848, Oxford, Clarendon Press, 1961, str. 11.
[2] Por. “Sermone del sommo pontefice Pio IX pronunciato nella chiesa di S. Andrea della Valle”, w: Melitensia Miscellanea Collection (Melit-Misc. vol. 77.26), University of Malta Library, Melitensia Special Collections, str. 3.
[3] Por. Amoroso Francesco, San Vincenzo Pallotti Romano, Roma, Postulazione Generale SAC, 1962, str. 415.
[4] Por. “Sermone…”, dz. cyt., str. 5-7.   
[5] Por. Amoroso, dz. cyt., str. 185. Słowa papieża w zeznaniach procesowych przytoczyła Siostra Maria Gertrude Vincentini di S. Silvestro in Capite – por. Archivio dell’ISVP – Roma (M/1094-7). 
[6] Zobacz: Okruchy pallotyńskiej historii (1): https://waw.pallotyni.pl/okruchy-pallotynskiej-historii-1/
[7] Por. Letters and diaries of John Henry Newman, dz. cyt., XI Littlemore to Rome: October 1845 to December 1846, Charles Stephen Dessain (red.), London-Edinburgh, Nelson, 1961, str. 280, 282. Inizio modulo
[8] Por. Letters and diaries of John Henry Newman, dz. cyt., XVII Opposition in Dublin and London: October 1855 to March 1857, Charles Stephen Dessain (red.), Oxford, Oxford University Press, 1967, str. 135 i 143.
[9] Por. Jan Kupka SAC, “Vincenzo Pallotti e Papa Pio IX”, in Apostolato Universale. Continuità e sviluppo. Rivista semestrale dell’Istituto S. Vincenzo Pallotti, anno III, n. 5/2001, str. 8-28. 
[10] Por. OCL VI, n. 1498, str. 269-270.